โบราณสถานในปัจจุบันนับว่ามีความสำคัญต่อคนรุ่นหลังมากในแง่ของการศึกษาข้อมูลด้านต่าง ๆ ไม่ว่าจะเป็น ด้านความเป็นอยู่ ด้านการคมนาคม ด้านเศรษฐกิจ และด้านศาสนา เพื่อเป็นแนวทาง และเรียนรู้ถึงประวัติศาสตร์ เช่นเดียวกับ บ่อน้ำศักดิ์สิทธิ์ วัดเขาฤาษี (ลาฆอฮาตูปารี บูเกะกอตอ ) เป็นโบราณสถานที่มีความสำคัญ และเป็นที่เคารพบูชาของชาวบ้านในจังหวัดปัตตานี และจังหวัดใกล้เคียง
ดังนั้นรายงานเล่มนี้เป็นส่วนหนึ่งในการศึกษาประวัติศาสตร์ เรื่องโบราณสถานในท้องถิ่น เพื่อเป็นแนวทางในการศึกษาค้นคว้าในโอกาสต่อไป
นายมูฮัมมัดโซเฟีย มูเกง
ชื่อโบราณสถาน
บ่อน้ำศักดิ์สิทธิ์ วัดเขาฤาษี
ภาษาท้องถิ่น ลาฆอฮาตูปารี บูเกะกอตอ
ภาษากลาง บ่อน้ำศักดิ์สิทธิ์ วัดเขาฤาษี
สภาพถูมิศาสตร์
- ที่ตั้ง หมู่ที่ 2 ชุมชนบ้านมายอ
เขตเทศบาลตำบลมายอ ตำบลมายอ อำเภอมายอ จังหวัดปัตตานี
- สถานที่ตั้งเป็นเนินเขา บริเวณโดยรอบ
เป็นทุ่งนากว้าง สลับกับสวนยางพารา
อยู่ห่างจากตัวอำเภอ ประมาณ 3 กิโลเมตร
มีเนื้อที่ประมาณ 40 ไร่ ทางเข้าเป็นถนน
ลูกรัง ( ถนนเทศบาล ซอย 14 )
สภาพปัจจุบัน
เป็นโบราณสถานที่ถูกทิ้งร้าง ไม่ได้ใช้ประโยชน์และไม่มีผู้คนอาศัยอยู่
จุดประสงค์
เพื่อนำน้ำในบ่อน้ำศักดิ์สิทธิ์ ไปใช้ใน พิธีราชาภิเษกหลายรัชกาล และนำน้ำไปเป็นยารักษาโรคต่าง ๆ และเป็นที่เคารพบูชา ของชาวบ้านในจังหวัดปัตตานี และจังหวัดใกล้เคียง ในยุคของ เจ้าอาวาส ชาวปากีสถาน มีนามว่า โต๊ะแท รุ่งเรืองมากมีพุทธศาสนิกชน มากราบไหว้บูชา เป็นจำนวนมาก ถ้าเปรียบในปัจจุบัน เปรียบเสมือนวัดช้างให้ อำเภอโคกโพธิ์ จังหวัดปัตตานี
รูปแบบทางศิลปะ
เป็นศิลปะในยุคสมัยรัชกาลที่ 5
ลักษณะทางสถาปัตยกรรม เป็นศิลปะแบบไทย ๆ ใช้ลายกนกในการตกแต่งโบสถ์ ข้างในโบสถ์ เป็นที่ประทับของท่านฤาษี และตรงกลางของโบสถ์ เป็นบ่อน้ำศักดิ์สิทธิ์ (ลาฆอฮาตูปารี บูเกะกอตอ )
อิทธิพลที่มีต่อสถาปัตยกรรมรุ่นหลัง
ทำให้ประชาชนในปัจจุบันสามารถเรียนรู้ถึงความ มหัศจรรย์ของธรรมชาติที่สร้างบ่อน้ำศักดิ์สิทธิ์ โดยที่มนุษย์ไม่ได้สร้างขึ้นโดยเกิดขึ้นเองตามธรรมชาติ และมนุษย์ได้สร้างโบสถ์ที่มีสถาปัตยกรรมที่สวยงามการก่อสร้างโบสถ์เพื่อครอบบ่อน้ำศักดิ์สิทธิ์มีลวดลายเป็นเอกลักษณ์ความเป็นไทย
ประวัติ
หลักฐานทางวรรณกรรมมุขปาฐะ
จากการบอกเล่าของประชาชนในหมู่บ้านที่มีอายุ 65 ปี คือ นายตอเละ มะสะรี ได้บอกถึงประวัติความเป็นมาของบ่อน้ำศักดิ์สิทธิ์ว่า เดิมบนภูเขากอตอ (บูเกะกอตอ) มีบ่อน้ำที่เกิดขึ้นเองตามธรรมชาติ จากนั้นมีนักบวช หรือ พระชาวปากีสถาน มีนามว่า โต๊ะแท มาประจำอยู่บนภูเขากอตอ(บูเกะกอตอ) แห่งนี้ และได้ค้นพบบ่อน้ำที่เกิดขึ้นเองตามธรรมชาติ หลังจากนั้นพระองค์ดังกล่าวได้ทำความสะอาดบ่อน้ำ เพื่อเป็นแหล่งน้ำดื่ม
เวลาผ่านไป 1 ปี ในช่วงเวลานั้นมีประชาชนบางส่วนได้เข้ากราบไหว้พระชาวปากีสถาน เป็นที่เคารพบูชา ของชาวบ้านในหมู่บ้านและละแวกใกล้เคียง พระชาวปากีสถาน ประจำอยู่ที่ภูเขานี้มาตลอดและไม่เคยเจ็บไข้ได้ป่วย ทั้งที่อายุของท่านมากแล้ว ทำให้ชาวบ้านเกิดความสงสัย จึงได้ซักถามท่านว่า ทำไมท่านไม่เคยเจ็บไข้ได้ป่วย ท่านก็ตอบว่า เพราะอาตมาดื่มน้ำในบ่อน้ำนี้ จึงไม่เคยเจ็บไข้ได้ป่วย ทำให้ชาวบ้าน เชื่อถือ และศรัทธา โดยชาวบ้านตั้งชื่อบ่อน้ำนี้ว่า บ่อน้ำศักดิ์สิทธิ์ มีการตกแต่งบ่อน้ำด้วยอิฐให้มีความสวยงาม และได้ก่อสร้างโบสถ์ครอบบ่อน้ำศักดิ์สิทธิ์
ความเชื่อ
ชาวบ้านมีความเชื่อและนับถือว่า บ่อน้ำศักดิ์สิทธิ์ วัดเขาฤาษี สามารถนำมาใช้เป็นยารักษาโรคได้ ซึ่งทางราชการเคยนำไปใช้ในพิธีราชาภิเษกหลายรัชการ และเป็นที่เคารพบูชาของชาวบ้านในในจังหวัดปัตตานี และจังหวัดใกล้เคียง
ประวัติการค้นพบ
เป็นการบอกเล่าต่อ ๆ กันมา ของคนเฒ่า คนแก่ นับตั้งแต่ รัชกาลที่ 5 เป็นตนมาถึงปัจจุบัน
บทบาทและความสำคัญของโบราณสถานในปัจจุบัน โบราณสถานในปัจจุบันนับว่ามีความสำคัญต่อคนรุ่นหลังมากในแง่ของการศึกษาด้านต่าง ๆ ไม่ว่าจะเป็น ด้านความเป็นอยู่ ด้านการคมนาคม ด้านเศรษฐกิจ และด้านศาสนา เพื่อเป็นแนวทาง และเรียนรู้ถึงประวัติศาสตร์ เช่นเดียวกับบ่อน้ำศักดิ์สิทธิ์ วัดเขาฤาษี มีบทบาทสำคัญต่อความเชื่อของชาวบ้าน ในยุคสมัยรัชกาลที่ 5 แต่เป็นที่น่าเสียดาย บ่อน้ำศักดิ์สิทธิ์ วัดเขาฤาษี ถูกทิ้งร้างไม่มีการบูรณะ หรือแก้ไข น้ำในบ่อน้ำก็แห้งสนิท ไม่สามารถที่จะเรียนรู้ได้ว่าตามความเชื่อของชาวบ้านในสมัยก่อนนั้น เป็นความจริงหรือไม
